Bioetika – Sinodski tekstovi pravoslavnih crkava / Kojos G. Nikolaos

Iz predgovora prevodioca:

Kada se u središtu pažnje javnosti nađu pitanja bioetičkog porekla i sadržaja, sasvim je opravdano preovlađujuće mišljenje da je zbog njihove aktuelnosti i osetljivosti za ispravan odgovor na njih neophodno naročito anagažovanje i pozornost. Sem toga, karakteristično je da se ova pitanja po pravilu umnožavaju i usložnjavaju proporcionalno stepenu razvijenosti određenog društva, odnosno veličini naučno-tehnoloških dostignuća i njihove primene u oblasti (bio)medicine, što neretko podrazumeva njihovo intervenisanje u cilju unapređenja ne samo čovekovog zdravlja (blagostanja) već i njegovih životnih (bioloških) sposobnosti. Sa druge strane, njihovo prevashodno propagiranje čovekovog naučnog prosperiteta u svrhu srećnijeg i boljeg života postepeno se preinačava u (bio)etičko izopačavanje određenih segmenata njegovog postojanja, što je uslovilo čovekovo angažovanje radi zaštite od potencijalnih zloupotreba u (bio)medicinskoj oblasti, odnosno pojavu bioetike.

Kada se rečeno uzme u obzir, čini se da ova problematika u javnom diskursu ne zauzima onoliko prostora koliko bi to možda bilo očekivano na osnovu njenog nominalnog statusa. Dobar primer ovoga imamo u odnosu Pravoslavne crkve (bogoslovlja) prema problemima bioetičke prirode: kao odgovoran i značajan učesnik socijalnog života - barem kada su u pitanju društva sa tradicionalno većinskim pravoslavnim stanovništvom kao što je naša država, Crkva bi trebalo da bude svesna obaveze hvatanja u koštac sa ovim sve aktuelnijim i složenijim pitanjima savremenog, postmodernističkog sveta, i ponudi odgovore na njih usaglašene sa etosom sopstvenog bića što, na žalost, nije uvek slučaj. Traganje za razlozima neusklađenosti između nominalnog i faktičkog statusa bioetičkih problema u svrhu njihovog prevazilaženja – kako u Crkvi tako i šire, svakako zahteva naročito bavljenje ovom tematikom. Umesto toga, kao doprinos ublažavanju odnosne problematike prilažemo ovu knjigu, ne kao sholastičko izlaganje pravila koja će se primenjivati u susretu sa bioetičkim pitanjima, već prevashodno kao pokušaj davanja impulsa za pokretanje daljeg bogoslovskog rasuđivanja o njima.

Tako su u zborniku koji je pred čitaocima, svoje mesto zauzeli svi zvanični stavovi nekih od pomesnih Pravoslavnih crkava u vezi sa određenim bioetičkim pitanjima, predstavljeni u javnosti do 2007. godine, kada je i objavljen. Njih je sabrao i uz odgova rajući komentar objavio dr Nikolaos Kojos, profesor na Višoj crkvenoj akademiji Univerziteta u Solunu, u izdanju Centra za bioetiku i deontologiju Svetog sinoda Grčke pravoslavne Crkve. Kada se radi o zvaničnim stavovima Pravoslavne crkve, u zborniku su najpre sadržana tri sinodalna teksta Grčke pravoslavne crkve, u kojima su data rasuđivanja o najaktuelnijim bioetičkim temama eutanazije, transplantacije organa i potpomognute oplodnje.

Njima sleduje tekst Ruske pravoslavne crkve u kome se na prilično uopšten način tretira različita bioetička problematika, da bi zbornik konačno zatvorili zvanični dokumenti Rumunske pravoslavne crkve u vezi sa pitanjima abortusa i eutanazije. Takođe su u prvom delu zbornika prezentovani komentari prof. Kojosa, u kojima on analitički pristupa sadržini ovih tekstova, nastojeći da ih učini razumljivijim i tako prijemčivijim čitaocu, u čemu je bio uspešan u velikoj meri.

U nadi da će doprineti boljem razumevanju bioetičke problematike i u našem društvu, nudimo prevod ovih tekstova, još jednom naglašavajući želju da posluže kao podstrek za promišljanje i oblikovanje hrišćanske s(a)vesti, koja će odrediti istinit, odnosno spasiteljni način postojanja, u odnosu prema ne samo umnogome prisutnim nego i nadolazećim bioetičkim problemima.

U Beogradu, na dan Svetog apostola Andreja Prvozvanog, - Dragan Popović, protonamesnik